U bent nu hier:

Ontmoediging jongensbesnijdenis doorzetten

Jongensbesnijdenis is een schending van kinderrechten. Wereldwijd vindt er een omslag in denken plaats en wordt de ingreep steeds minder als normaal gezien. De KNMG roept politiek, verzekeraars, artsen en mensenrechtenorganisaties op hun verantwoordelijkheid te nemen en te helpen een eind te maken aan een pijnlijk en schadelijk ritueel.

- dit bericht staat als opiniestuk in Trouw -

Ruim een jaar geleden riep artsenfederatie KNMG in een standpunt op om jongensbesnijdenis te ontmoedigen. Dit werd gesteund door veel medisch-wetenschappelijke verenigingen. Kern van het standpunt: het zonder medische reden chirurgisch verwijderen van een deel van de geslachtsorganen van baby’s en jonge kinderen is een ernstige schending van de rechten van het kind. Deze onomkeerbare ingreep op wilsonbekwame kinderen vindt in Nederland zo’n 10-15.000 keer per jaar plaats, doorgaans om religieuze redenen en regelmatig zonder verdoving. 

Complicaties

Veel mensen denken dat de chirurgische verwijdering van de voorhuid een risicoloze ingreep is. Dat is onjuist. Kort na de ingreep komen complicaties als bloedingen, infecties, plasbuisvernauwingen, een gat in de plasbuis, verlittekening en misvormingen regelmatig voor. Ook zijn amputaties en sterfgevallen gerapporteerd. Zonder verdoving leidt deze ingreep tot ernstige pijnreacties bij de baby. Op de lange termijn zijn psychologische en seksuele problemen beschreven.

Hoewel er goede redenen zijn voor een verbod, pleit de KNMG daar niet voor. De vrees is dat met een verbod de ingreep ondergronds zal gaan, en uitgevoerd gaat worden door niet-gekwalificeerde personen onder onhygiënische omstandigheden. Daarmee zou het aantal complicaties sterk kunnen stijgen.

Mentaliteitsverandering

Het is niet realistisch te verwachten dat de praktijk van jongensbesnijdenis op korte termijn zal verdwijnen. In veel joodse en islamitische kringen is de ingreep dermate vanzelfsprekend dat men zich niet kan voorstellen de ingreep niet uit te voeren. De oplossing ligt eerder in een geleidelijke mentaliteitsverandering waarin jongensbesnijdenis steeds minder als ‘normaal’ wordt gezien.

Internationale veranderingen

Wereldwijd zijn de contouren van deze mentaliteitsverandering zichtbaar. Er is geen enkele artsenorganisatie die jongensbesnijdenis om medische redenen adviseert. In veel landen neemt het percentage besneden pasgeborenen sterk af. In Californië zijn voldoende handtekeningen verzameld voor een referendum over een verbod op het besnijden van minderjarigen. In diverse landen heeft de Kinderombudsman de ingreep veroordeeld. Zweden heeft een wet aangenomen die het onverdoofd besnijden van baby’s verbiedt. 

Deze toenemende afkeer van jongensbesnijdenis wordt veroorzaakt door secularisering en een groeiend aantal gemengde huwelijken, maar ook door steeds meer aandacht voor kinderrechten en voor de schadelijke gevolgen van jongensbesnijdenis op de korte en lange termijn.

Discussie in joodse en islamitische kring

Kritiek op de praktijk komt niet alleen van mensen voor wie de ingreep van geen betekenis is, maar ook binnen joodse en islamitische kringen ontstaat meer en meer discussie over de ingreep. Naarmate deze twijfels groeien zullen steeds meer ouders aan de keukentafel met elkaar het gesprek aangaan of zij hun pasgeboren zoon wel willen blootstellen aan de onnodige chirurgische verwijdering van de voorhuid. Uit de discussie over vrouwelijke genitale verminking weten we hoe belangrijk het is om bij ouders de twijfels te versterken, aan te wakkeren en hen te steunen in hun verzet tegen sociale, culturele en religieuze druk. Daarbij dragen verschillende actoren in de samenleving verschillende verantwoordelijkheden.

Actief ontmoedigen

Artsen (huisartsen, jeugdartsen, maar ook artsen die in besnijdeniscentra werkzaam zijn) en hun beroepsorganisaties dienen ouders actief te wijzen op de medische zinloosheid van de ingreep, de schadelijke gevolgen daarvan en hen te adviseren de ingreep uit te stellen tot het moment dat kinderen daarover zelf  kunnen beslissen.

Verzekeringsmaatschappijen en hun koepelorganisaties zouden hun maatschappelijke verantwoordelijkheid moeten nemen en zich af moeten vragen of zij medisch zinloze operaties aan de geslachtsorganen van wilsonbekwame kinderen nog langer willen verzekeren in hun aanvullende pakketten.

Joodse en islamitische ouders die van de ingreep hebben afgezien behoren zich niet voor deze beslissing te schamen, maar die met trots en overtuiging uit te dragen. Hetzelfde geldt voor de jongens en mannen van wie de joodse of islamitische ouders hebben besloten hun geslachtsorgaan intact te laten. 

De discussie over jongensbesnijdenis zal nooit meer verstommen, en het is inmiddels duidelijk dat deze discussie ook religieuze groeperingen zelf niet onberoerd laat. Bij religieuze leiders ligt daarom de uitdaging om, op straffe van vervreemding van hun eigen achterban, tijdig op zoek te gaan naar alternatieve overgangs- en initiatierites die geen irreversibele en schadelijke gevolgen hebben voor het kind.

Bij de regering, de Tweede Kamer en mensenrechtenorganisaties, zoals de Kinderombudsman, Pharos, Forum, de Johannes Wier Stichting en Amnesty International, ligt de verantwoordelijkheid om uit te spreken dat zij jongensbesnijdenis beschouwen als een schending van kinderrechten. Dergelijke uitspraken van gezaghebbende instanties kunnen een discussie losmaken binnen religieuze gemeenschappen en kunnen twijfelende ouders een belangrijke steun in de rug geven.

De KNMG roept al deze partijen op hun verantwoordelijkheid te nemen in de pogingen afscheid te nemen van een pijnlijk en schadelijk ritueel.


Dit bericht staat vandaag als opiniestuk in Trouw, ondertekend door Gert van Dijk (ethicus KNMG), Lode Wigersma (directeur beleid KNMG) en Tom de Jong (hoofd afdeling kinderurologie van het Wilhelmina Kinderziekenhuis UMC Utrecht, en het Emma Kinderziekenhuis AMC Amsterdam)


Zie ook:

Gerelateerde berichten 

Datum   Titel
18-03-2013 International physicians protest against American Academy of Pediatrics’ policy on infant male circumcision
10-03-2013 KNMG roept op tot steun voor ontmoedigingsbeleid jongensbesnijdenis
16-07-2012 Jongensbesnijdenis wereldwijd ter discussie
27-06-2012 Duits gerechtshof verbiedt jongensbesnijdenis
13-12-2010 Voorzitter KNMG debatteert over jongensbesnijdenis
16-06-2010 Jongensbesnijdenis ontmoedigen
27-05-2010 KNMG wil jongensbesnijdenis ontmoedigen
27-05-2010 Niet snijden in gezonde kinderen

Laatst gewijzigd: 3 oktober 2011

Hieronder ziet u de reacties op dit bericht. Plaats ook uw reactie! Ziet u geen reactieformulier? (12)

"Dit, dames en heren, is totalitairisme van het niveau Nazi-Duitsland. Omdat men dit gewoon wil, en omdat men denkt dat men dit kan, probeert men de minderheden hun tradities te ontnemen en de tradities van de meerderheid onder dwang op te leggen. "

Dit is grote onzin. Op zijn ergst gaan we alle Islamitische mannen doden. De Islamitische vrouwen worden (op zijn ergst) fokslavin"

Columnist, Voorhout - 14-07-2012 08:19

"In aansluiting op sommige reacties hierboven.
De KNMG meldt:
In het KNMG-standpunt van mei 2010 is dit ook duidelijk aangegeven. Dat is ook een van de redenen waarom de KNMG niet pleit voor een verbod, maar voor een beleid van ontmoediging. Desalniettemin is de KNMG van mening dat kinderen alleen mogen worden blootgesteld aan medische ingrepen wanneer daar een medische reden voor bestaat. Medische ingrepen bij wilsonbekwame kinderen acht de KNMG in strijd met het recht op lichamelijke integriteit, het recht op autonomie en het recht op godsdienstvrijheid van het kind."

Het KNMG neemt standpunten in, dat past hen. Wat ik me afvraag is of dit standpunt ingenomen is na goed overleg ook met hen die het betreft, zodat de KNMG genuanceerd een standpunt kan innemen. Als de KNMG hun eigen website, bovenstaande blijven vermelden en niet meer dan dat, gaat dit voor mij zelfs, weliswaar behorend tot de ''doelgroep" maar alles behalve beleidend te ver. Helaas is het zo dat door een dergelijk wat mij betreft te weing genuanceerd standpunt, betrokkenen ( dus vnl joden en moslims) zich helaas weer in een hoek gedrukt voelen waar ze geen behoefte meer aan hebben, in ekl geval ik niet. door verdieping onstaat een genuanceerd standpunt wat mogelijk uiteindelijk leidt tot een uitvoerbaar standpunt waar velen zich in kunnen vinden. Dat lijkt me het doel, polemiek is geen doel wat mij betreft.


"

M.R. Eliel - 26-09-2011 13:34

"Helemaal eens dat er een verbod moet komen op onverdoofd besnijden van minderjarige kinderen maar helemaal verbieden lijkt mij niet verstandig omdat het toch wel gebeurd maar dan is er geen toezicht op.
Mijn zoon is half Turks hij is nu 15.5 jaar en wordt nu pas besneden omdat ik het belangrijk vind dat hij zelf zegenschap heeft in iets dat met zijn lichaam te maken heeft en dat er ook door hem begrepen wordt wat de denkwijze achter de besnijdenis is.Hij heeft zelf de keuze of met de naald verdoven of tijdelijk onder narcose.
Vaak wordt er gezegd dat het beter is de besnijdenis zo jong mogelijk te doen zodat het kind de besnijdenis niet kan herinneren maar een kind houdt echt wel een' optater' over aan zo'n gebeurtenis maar zal het alleen niet meer kunnen benoemen als zijnde' de gebeurde besnijdenis' die de oorzaak van de 'optater" is geweest.
Het is niet beter voor het kind maar beter voor de ouders omdat een jong kind geen weerstand kan bieden en wordt gedwongen dit te ondergaan zonder dat hij inspraak heeft over wat er met zijn lichaam gebeurd dus een stuk beter te hanteren dan dat het kind ouder is dat is volgens mij de werkelijke reden dat er wordt beweerd dat het beter is de besnijdenis zo jong mogelijk te doen."

ter wolbeek, heerhugowaard - 25-09-2011 19:54

"As Executive Director of the National Organization of Circumcision Information Resource Centers, I applaud the Royal Dutch Medical Association for its campaign to protect the genital integrity rights of infants and children. National and international laws are already in place to protect these rights but they need to be implemented worldwide. The harmful effects of circumcision affect us all. As Nelson Mandela said, "There can be no keener revelation of a society's soul than the way in which it treats its children." Circumcision is where sex and violence meet for the first time. Karl Menninger said, "What we do to children, they will do to society." Gandhi said, "If we are ever to have real peace, we must begin with the children."
The Royal Dutch Medical Association is doing what's right by protecting those who are the most vulnerable amongst us. We must all protect the children until they are old enough to protect themselves and make personal choices about their own bodies for themselves."

Marilyn Milos, RN, San Anselmo, CA, USA - 22-09-2011 16:51

"@KNMG:
Het recht op godsdienstvrijheid van het kind?? Een kind wordt geboren bij ouders die er bepaalde ideeen op nahouden. Ze zijn atheist, of protestant, of jood, of katholiek, of moslim, of 7de dags adventist, of boeddhist, of new ager..... en ze voeden hun kinderen op volgens hun al dan niet godsdienstige ideeen. Ja maar, roept de KNMG, de besnijdenis is irreversibel (onomkeerbaar)!! Dat is niet eens zo, getuige het feit dat er artsen zijn, vnl. in de V.S. die zich specialiseren in het ongedaan maken van de verwijdering van de voorhuid. Bovendien zijn er echt wel joodse en moslim jongemannen die zich, ondanks het gebrek aan voorhuid, losmaken van hun religie. Dus zo verschrikkelijk is het allemaal niet gesteld met dat gebrek aan "recht op godsdienstvrijheid van het kind". De KNMG interpreteert dat kennelijk als "recht om gevrijwaard te zijn van godsdienst". Kijk, en dat is nu juist waar talloze Joden en Moslims beducht voor zijn."

E. van Sonderen, Amsterdam - 22-09-2011 16:47

"De KNMG heeft een mooi genuanceerd en gebalanceerd standpunt naar voren gebracht. De verschillen tussen jongens- en meisjesbesnijdenis zijn niet zo groot als dat ze vaak voorgesteld worden, gelijke behandeling (dus geen onnodige ingrepen bij wilsonbekwamen) lijkt mij dus gerechtvaardigd. De artsenvereniging spreekt vanuit hun medische context, houdt daarbij voldoende rekeningen met cultureel-maatschappelijke argumenten maar zet zet die -begrijpelijkerwijs- niet op de eerste plaats. Met name de weging van alle factoren (ook de enkele positieve kant van jongenbesnijdenis naar de overmaat aan negatieve kanten) is prudent. "

Andrea Ruissen, Amsterdam - 19-09-2011 11:25

"There are many Jews and Muslims who do not circumcise their children because they recognize this to be a human rights violation. Many mothers have decided not to circumcise their boys after watching a circumcision video on youtube.

Female circumcision has been banned in many countries, and is recognized by leading world health organizations as a human rights violation. The reasons for performing female circumcision are very similar to the reasons used for male circumcision: religion, culture, health, and hygiene.

The most common forms of circumcision removes the most sensitive parts of the genitals. Is it right for parents' to make this decision over the child's screams and pains? What if you were born as a girl into a country where baby girls are circumcised by doctors? Would you defend this? What do you say to the men and women who do not want to be circumcised? What do you say to the men and women who suffer?

Please research what the foreskin is and what circumcision does. There are many websites with this information:
- intactamerica.org
- thewholenetwork.org
- cirp.org
- nocirc.org

Here are some educational videos on circumcision:

Mother, why did you circumcise me? by Michael Schaap (Dutch): youtube.com/watch?v=U5kaEEckXmU

Routine Infant Circumcision, Canadian News: youtube.com/watch?v=T30DGBTUCWM

Child Circumcision: An Elephant in the Hospital by Ryan McAllister, Ph.D.:
youtube.com/watch?v=Ceht-3xu84I

Are you familiar with the Stanley Milgram Obedience experiment and the Stanford Prison experiment? These shed light on how normal, everday people can commit great evil, often without any thinking at all.

Here are documentaries on these powerful experiments:

Milgram's Obedience to Authority Experiment 2009: youtube.com/watch?v=BcvSNg0HZwk

Stanford Prison Experiment: youtube.com/watch?v=FkmQZjZSjk4"

Jonathan Friedman, New York - 16-09-2011 12:07

"De recente aanval op de mannelijke besnijding is, alhoewel gedaan door artsenfederatie KNMG, niet een medische kwestie. Het is een oproep tot onderdrukking van een traditie van de moslims in Nederland, die gebruik maakt van twijfelachtige wetenschap, gebrekkige rationele argumenten en halve en hele onwaarheden, om deze ware aard te verhullen. Hetzelfde kon eerder waargenomen worden bij het debat rondom het ritueel slachten en de boerka / niqaab. Het is, met andere woorden, een verdere uiting van het totalitaire klimaat dat momenteel heerst in Nederland.

De mannelijke besnijding is voor de moslims in Nederland niet een medische kwestie, maar een ideologische. De mannelijke besnijding hoort bij de Islamitische manier van leven en behoort daarom als ideologische / religieuze kwestie behandeld te worden. De kwestie zou zich dus moeten concentreren op de vraag “staan wij mensen toe om te midden van ons te leven op manieren waar wij het niet mee eens zijn?”.

De welopgeleide heren doktoren van het KNMG weten natuurlijk drommels goed wat volgens de seculiere tradities het antwoord moet zijn op deze vraag: “Ja, natuurlijk! Anders zijn we niets anders dan de middeleuwse theocratie.” En het is daarom dat zij medische argumenten aandragen, omdat enkel dezen hen het excuus kunnen geven dat zij nodig hebben om, tegen ieder idee van vrijheid en tolerantie in, ten strijde trekken tegen de Islamitische traditie van de mannelijke besnijding.

De heren doktoren van het KNMG maken zichzelf helemaal tot een schande voor de titels die ze dragen wanneer ze beweren: “Kort na de ingreep komen complicaties als bloedingen, infecties, plasbuisvernauwingen, een gat in de plasbuis, verlittekening en misvormingen regelmatig voor. Ook zijn amputaties en sterfgevallen gerapporteerd. Zonder verdoving leidt deze ingreep tot ernstige pijnreacties bij de baby. Op de lange termijn zijn psychologische en seksuele problemen beschreven”. Iedere dokter weet dat een operatie altijd een risico op complicaties met zich meedraagt. De manier waarop de heren doktoren dit natuurlijke risico bij de mannelijke besnijding verwoorden, echter, is alsof daar deze problemen eerder regel dan uitzondering zijn. Maar wederom wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat de traditionele methode voor mannelijke besnijding een risico voor op complicaties heeft van 10,4% (bloeding van de wond maakt de helft van deze complicaties uit). En meer moderne technieken reduceren het risico op complicaties tot 2,0%. De heren doktoren van het KNMG hebben dus niet enkel nagelaten om hun beschuldigende bewering te staven met statistische cijfers uit onderzoek, de statistische cijfers uit onderzoek die er zijn spreken hen streng tegen. Ze hebben ongefundeerde bangmakerij gesproken, derhalve!

Het zogenaamd “medische argument” tegen de mannelijke besnijding van de heren doktoren van het KNMG is dus duidelijk vals. En dit bewijst dat hun aanval op de mannelijke besnijding in oorsprong en werkelijkheid een ideologische aanval is, puur en simpel. De moslims besnijden hun kinderen omdat dit volgens hun ideologie zo hoort. De seculiere mensen in Nederland besnijden hun kinderen niet, omdat dit volgens hun traditie niet zo hoort. En daarom willen de heren doktoren van het KNMG af van de mannelijke besnijding: omdat het volgens hun traditie niet hoort.

Dit, dames en heren, is totalitairisme van het niveau Nazi-Duitsland. Omdat men dit gewoon wil, en omdat men denkt dat men dit kan, probeert men de minderheden hun tradities te ontnemen en de tradities van de meerderheid onder dwang op te leggen. "

Projectgroep Moslims In Dialoog (MID), Hilversum - 15-09-2011 15:21

"De KNMG is zich er van bewust dat jongensbesnijdenis voor veel mensen een belangrijk en waardevol ritueel is. In het KNMG-standpunt van mei 2010 is dit ook duidelijk aangegeven. Dat is ook een van de redenen waarom de KNMG niet pleit voor een verbod, maar voor een beleid van ontmoediging. Desalniettemin is de KNMG van mening dat kinderen alleen mogen worden blootgesteld aan medische ingrepen wanneer daar een medische reden voor bestaat. Medische ingrepen bij wilsonbekwame kinderen acht de KNMG in strijd met het recht op lichamelijke integriteit, het recht op autonomie en het recht op godsdienstvrijheid van het kind."

KNMG, - 15-09-2011 12:00

"Opnieuw stel ik vast, dat ook de KNMG zich bedient van de wereld wijde stemming van anti joods gedrag. Dat zelfde geluid was waarneembaar bij het onderwerp met betrekking tot het ritueel slachten en nu meent de KNMG een duit in het zakje te moeten doen ten aanzien van de besnijdenis en doet een beroep op het gezonde verstand binnen relieugse kringen, zonder zich in feite te verdiepen over de wijze waarop de besnijdenis plaats vindt. Tweenezestig jaar geleden ben ik door een daartoe opgeleide besnijder besneden.. En heb daar nimmer enige hinder van ondervonden. Zowel fysiek als psygisch niet. Juist in joodse kringen wordt daartoe uiterste voorzichtigheid betracht. Niet de eerste de beste mag een besnijdenis uitvoeren. Na een lange opleiding en het afleggen van een examen wordt het iemand toegestaan deze uit te voeren. Met grote omzichtigheid wordt de besnijdenis verricht. Juist op de achtste dag omdat de jong geborene dan de minste pijn ervaring heeft. Het zou u sieren eerst kennis te nemen van de wijze waarop de voorbereidingen tot een besnijdenis plaats vindt en de kleine insnede, die aangebracht wordt in de voorhuid. Dat er weleens complicaties voordoen, valt niet te ontkennen. Doch deze zijn minder dan U doet veronderstellen. En dat met name in Joodse kring. Dit niet in vergelijking tot de Moslim groepering, die op veel latere leeftijd deze besnijdenissen uitvoeren.
Het is merkwaardig, dat in Amerika standaard besnijdenissen in ziekenhuizen worden uitgevoord. Verkleving van de voorhuid is een veel meer voorkomend probleem en het zou de KNMG sieren daareens meer aandacht aan te geven, dan de gemakkelijke weg te bewandelen om zich te richten op een kleine religeuze groepering."

E.S. van Maarsen, Oosterhout - 15-09-2011 10:40

"Hier blijkt weer hoe onwetend de maatschappij is als het aankomt op religieuze gebruiken in de islam. Het gros van de jongensbesnijdenissen gebeurt in een besnijdeniskliniek waar vakbekwame chirurgen aan het werk zijn. ik heb persoonlijk nog nooit in mijn omgeving gehoord dat ouders hun baby onverdoofd laten besnijden! Dit standpunt van de KNMG bewijst weer hoe betuttelt en verheven de nederlandse maatschappij zich voelt tegenover de moslimgemeenschap, dit is een schending van het recht op religieuze vrijheid, ronduit BELACHELIJK! word het piercen of tatoëren dan ook verboden bij jongeren omdat dit vaak onder sociale druk van vrienden gebeurd? worden de nederlandse jongeren niet gehersenspoeld en onbewust overgehaald om een tatoeage te nemen? hoe ver wil je gaan?"

D.Bokhezzou, den haag - 15-09-2011 08:34

"Ik vind dit een zeer verontrustend standpunt van de KNMG. Kennelijk is men verontrust door besnijdenissen bij Moslims (want de aantallen, van 10 tot 15000 per jaar kunnen geen betrekking hebben op alleen Joodse besnijdenissen). Bij mijn weten gaat er bijna nooit iets mis bij brith mila (de Hebreeuwse term voor een Joodse besnijdenis). Ik heb vele besnijdenissen meegemaakt bij babies van familie en vriendinnen, en het is echt een hele kleine ingreep. Er wordt een stukje van de voorhuid weggesneden. Dat is iets anders dan: "een gedeelte van het geslachtsorgaan verwijderen" dat klinkt gruwelijker dan het is (althans, bij Joodse besnijdenissen.) Het is inderdaad een pijnervaring voor een baby, Joodse moeders vinden het niet leuk, maar ze doen het toch, omdat het een onlosmakelijk deel van de Joodse religie is. (Het is het teken van het verbond met de G-d van Israel.) Het is dus allesbehalve een zinloos ritueel. Er zit zelfs iets bij van een waarschuwing aan de man die de baby later zal worden, om niet zomaar achter zijn pik aan te lopen, pardonnez le mot. Mits de besnijdenis goed en vakkundig wordt uitgevoerd, door een deskundige moneel (besnijder) is het een lichte ingreep waar de baby gelukkig snel van herstelt. Bij sommige Moslims is het wellicht iets anders, omdat men daar kinderen op veel latere leeftijd laat besnijden, wat pijnlijker is.

Maar er is nog iets heel anders aan de hand met uw stellingname, de impliciete veronderstelling dat Joden en Moslims er een primitief, barbaars ritueel op nahouden, dat nodig door ons moderne seculiere Nederlanders moet worden ontmoedigd (en later wellicht verboden.) Van enig begrip voor, en inzicht in,. andere culturen/religies is geen sprake. Joodse en Moslim ouders die geen besnijdenis wensen, vind ik iets anders. Die besluiten dat, als Joden en Moslims, zelf. Maar om als medische organisatie nu opeens een religieus ritueel van twee minderheidsgroepen in de foute hoek te gaan zetten - het roept bij mij de gedachte op dat ik maar beter kan vertrekken uit Nederland."

E. van Sonderen, Amsterdam - 14-09-2011 15:34

U kunt ook reageren door een e-mail te sturen naar communicatie@fed.knmg.nl

Uw reactie mag maximaal 4000 tekens (incl. spaties) bevatten.

Het belevingsonderzoek Helder communiceren over euthanasie is van start. KNMG, LHV, OMS, Verenso en NHG willen meer inzicht in beleving van artsen bij euthanasie en de behoefte aan ondersteuning.

Deelnemende sites

Voor deze site(s) bent u ingelogd