15 juni 2012
Verslag symposium 'Geef nooit op?'
Kwaliteit is belangrijker dan lengte van leven. Daar waren de deelnemers aan het KNMG-symposium Geef nooit op van 14 juni het over eens. Dus, vroeg chirurg Job Kievit zich af: ‘Waarom kiezen artsen in de laatste levensfase vaak voor een lose-lose scenario, voor schadelijke ineffectieve behandeling?’
Erik van Engelen, ambulancehulpverlener, maakte het onlangs weer mee: een oude man die niet verder wilde, maar toch in de ambulance naar het ziekenhuis werd vervoerd. Om daar enkele minuten later te sterven. Er was totaal voorbijgegaan aan de wens van de patiënt. Toch ziet hij sinds zijn artikel Gun patiënt zijn einde in Medisch Contact een kentering: ‘Hulpverleners stellen steeds vaker de vraag wat iemand wil. Ook patiënten vinden dit steeds normaler.’
Onverdraaglijk
Het is lang niet altijd duidelijk wanneer de laatste levensfase intreedt, stelt chirurg Harm Rutten. Longarts Mariska Koster doorbreekt dat zo: ‘Zou het me verbazen als ik komend jaar van deze patiënt een overlijdenskaartje ontvang? Zo ja, dan moet ik ook over de laatste levensfase spreken.’ Niets doen is onverdraaglijk, zegt Koster: ‘We hebben alternatieven nodig. Goede palliatieve zorg kan zo’n alternatief zijn’.
Eens, zegt AMC-bestuurder en internist Marcel Levi: ‘Oncologen bijvoorbeeld moeten allemaal goed zijn in palliatieve zorg. Anders kunnen ze zich beter chemotherapeuten noemen.’ Overbehandeling komt ook door superspecialisatie, stelt Levi. ‘Maar als je je fixeert op een cel verlies je the big picture uit het oog. Met als gevolg veel collateral damage.’
Kijk- en luistergeld
Stel de patiënt in staat om te kiezen voor zijn eigen einde, bepleit Kievit: ‘Wees duidelijk over ongeneeslijkheid bij een voorspelbare dood op afzienbare termijn. Schets een reëel beeld van behandelopties. Bekijk samen voor- en tegenargumenten, niet alleen de medische! Ook zingeving, bestaansregie en persoonlijk geluk zijn belangrijk in de afweging.’
Deelnemers merken op dat het enorm zou helpen als huisartsen en specialisten met elkaar praten. Dat leidt tot gefundeerde beslissingen in lijn met wat de patiënt wil. Maar waar haal je de tijd vandaan? ‘We krijgen geen kijk- en luistergeld’, zoals Els Borst destijds al zei. Kievit benoemt het gevaar dat de huisarts denkt dat de specialist alles zal doorspreken met de patiënt en vice versa.
Zaal en sprekers komen niet tot een oplossing. Terwijl dit voor de patiënt van wezenlijk belang is, zegt patiënt Annelies. Om die regie goed te voeren, helpen wilsverklaringen vaak niet, stelt Cees Hertogh, hoogleraar ethiek. ‘Zodra onze gezondheid gaat schuiven, schuiven onze preferenties en opvattingen. Dat verklaart grotendeels het doorbehandelen.’ Bij advance care planning wordt steeds in gesprek met de patiënt en diens familie gestreefd naar het proactief plannen van zorg en ziektebehandeling. Dit helpt om de zorg in overeenstemming te brengen met doel en wensen van de patiënt.
Volumenormen
Natuurlijk speelt geld een rol, stelt Levi in zijn voordracht. ‘Doorbehandelen leidt vaak tot futiele zorg en dat genereert zinloze kosten. Een discussie over kosteneffectiviteit is dan ook zinvol. Maar nooit aan het ziekbed, want die discussie moet ver weg blijven van individuele beslissingen. Die discussie moet je voeren op groepsniveau.’
Volumenormen kunnen strijdig zijn met het streven om patiënten tegen het einde van hun leven minder lang door te behandelen, stelt Koster. ‘Afgerekend worden op sterftecijfers is inconsequent. En vanwege de volumenormen betekent een fors aantal verrichtingen vaak het behoud van een afdeling.’
‘We moeten toe naar preference based medicine, waarin we de verwachtingen van de patiënt verkennen’, vat KNMG-voorzitter Arie Nieuwenhuijzen Kruseman het symposium samen. Of, zoals arts en columnist Ivan Wolffers het formuleert: ‘Je kunt als arts hooguit een eindje meelopen met de patiënt en proberen te begrijpen hoe je die van dienst kunt zijn.’
Zie ook:
- Publieksbrochure 'Spreek op tijd over uw levenseinde' (voor patiënten)
- Handreiking 'Tijdig spreken over het levenseinde' (voor artsen)
| Datum | Titel | |
|---|---|---|
| Waarom gaan artsen anders dood? | ||
| De complexe werkelijkheid van morele problemen | ||
| Opgeven is geen optie? | ||
| 'Arts staat in behandelmodus' | ||
| Doorbehandelen of niet? | ||
| Terminale patiënt laten opnemen? | ||
| Niet de ziekte maar de zieke verdient aandacht | ||
| Te lang doorbehandelen |
Laatst gewijzigd: 31 oktober 2012
Er zijn nog geen reacties bij dit bericht. Ziet u geen reactieformulier?
Heeft u geen login en wilt u toch reageren op dit bericht?
Stuur dan een e-mail met uw reactie naar communicatie@fed.knmg.nl
Uw reactie mag maximaal 4000 tekens (incl. spaties) bevatten.
Column
Seksuele intimidatie: “Was het bij ons ook zo erg?”
Het nieuws over seksuele intimidatie van coassistenten sloeg in als een bom. “Was het bij ons ook zo erg?” vroegen specialisten me. Column van Charlotte Kruydenberg. »»
Meer KNMG-nieuws
| Datum | Titel | |
|---|---|---|
 |
Nieuwe wet kwaliteit en klachten maakt doelen niet waar | |
|
Artsen mogen niet meewerken aan dopinggebruik sporters | |
|
KNMG verheugd met onderzoek naar inzet tolken | |
|
Ziekenhuizen met telemonitoring op de kaart | |
|
Richtlijn Preventief Medisch Onderzoek verschenen |
Laatste nieuws van Medisch Contact en Arts in Spe
| Datum | Titel | |
|---|---|---|
 |
Levenseindekliniek verdubbelt aantal teams | |
|
Frauderende arts tegen de lamp na moordpoging | |
|
Dossiers niet goed genoeg afgeschermd | |
|
Sorgdrager: meeste renners gebruikten doping | |
|
Psychotherapeuten geen hoofdbehandelaar | |
|
Huisarts moet pand verlaten | |
|
Geen cel voor ‘genezers’ na dood kankerpatiënte | |
|
Van Dissel topman Infectieziektebestrijding | |
|
Maasstad Ziekenhuis krabbelt op na Klebsiella | |
|
Implementatie VMS kan beter |
