4 maart 2008
De begrenzing van de autonomie van de patiënt
Half februari presenteerde de Raad voor Volksgezondheid en Zorg het rapport ‘Goed Patiëntschap’.(1) De laatste decennia is veel aandacht geschonken aan de rechten van patiënten, maar veel minder aan de verantwoordelijkheden van de patiënt. Er lijkt een andere wind te gaan waaien. De huidige maatschappelijke en zorginhoudelijke ontwikkelingen vragen om een actievere inbreng van patiënten. Van de patiënt mag worden verwacht dat deze zijn verantwoordelijkheid gaat nemen.
Enkele jaren geleden lag ik op de afdeling cardiologie, nadat een stenose aan de hoofdstam was geconstateerd. Ik voelde mij niet ziek en had alle gelegenheid om te ervaren en te observeren. Het was een warme en vochtige zomer. Op de afdeling was het verdacht rustig. Vele bedden waren niet bezet. Dit was niet in evenwicht met de aanwezige verpleegkundigen. De afdeling had ook een balkon, waar ik dankbaar gebruik van maakte. Maar iedere keer moest ik figuurlijk een drempel over. Op de deur hing namelijk een bordje waarop stond dat het betreden van het balkon op eigen risico was, vanwege instortingsgevaar door betonrot. Maar ja, de deur was wel open. Nu hebben we in Nederland gelukkig met oudere gebouwen nauwelijks ervaring dat balkons instorten en vond ik dat een aanvaardbaar risico. Mijn aanstaande openhartoperatie vormde immers ook een risico. Ik was niet de enige die met gevaar voor eigen gezondheid en leven het balkon opging. Met mij ook enkele verstokte rokers, die op de afdeling kind aan huis waren. Naast het rookverbod dat op de afdeling geldt, was er ook op het balkon een expliciet rookverbod, dat echter werd genegeerd.
Is hier sprake van goed patiëntschap? En hoe verhoudt de verantwoordelijkheid van de patiënt zich tot de professionele verantwoordelijkheid van de arts? Hoe ver kan een arts gaan in het aanspreken van de patiënt? Ik ben erg voor het zelfbeschikkingsrecht van burgers, verzekerden, consumenten en patiënten. Het feit dat iemand rookt, drinkt, wel of niet een sport beoefent is een eigen keuze. Daar moet, behalve een sterke focus op preventie, geen straffen, belonen of eigen schuld-dikke-bult redenering aan te pas komen. Maar als de patiënt de preventie voorbij is en een beroep doet op gezondheidszorg, dan geldt een grotere verantwoordelijkheid voor de eigen gezondheid. Het gebruik van gezondheidszorg is niet vrijblijvend. Een patiënt die met een arts een behandelrelatie aangaat, heeft de plicht om naar vermogen mee te werken aan het herstel en behoud van zijn gezondheid. Dit kan betekenen dat hij zijn leefstijl moet aanpassen, medicijnen moet slikken of zich regelmatig moet laten controleren. Het is aan de patiënt te verkiezen dat niet te doen. Hier kunnen legitieme redenen voor zijn. Soms prevaleert welzijn boven gezondheid, hebben medicijnen nare bijwerkingen of merk je niets van de medicijnen, ook als je ze niet meer slikt. Maar de patiënt moet dat wel eerst bespreken met zijn arts, alvorens te stoppen met pillen, niet meer langs te komen of door te gaan met ongezond leven. De patiënt heeft immers afgestemd met de arts en ingestemd met zijn behandeling. Deze informatiewisseling en besluitvorming vinden plaats op basis van kennis en kunde, wederzijds respect en vertrouwen. Dat is het fundament van de arts-patiëntrelatie. Van patiënten mag worden geëist dat zij hun verantwoordelijkheid nemen. Hier moeten zij op worden gewezen. Ook voor patiënten geldt: vrijheid in gebondenheid. Op die manier blijft de arts-patiëntrelatie in een gezonde balans, wordt de gezondheidszorg niet ondoelmatig belast en worden middelen niet verkwist. Pas dan is er sprake van goed patiëntschap.
Eric van Wijlick, adviseur KNMG (e.van.wijlick@fed.knmg.nl)
(1) Zie www.rvz.nl onder uitgebrachte signalementen.
Laatst gewijzigd: 2 november 2011
Geef nooit op?
'Geef nooit op?' KNMG-symposium over doorbehandelen in de laatste levensfase
- Curatie tot het bittere eind?
- Wie heeft de regie?
- Geld speelt geen rol - of toch?
Praat mee op donderdag 14 juni 2012
Domus Medica, Utrecht
Meer KNMG-nieuws
| Datum | Titel | |
|---|---|---|
 |
Agenda voor een gezonder Nederland | |
|
Veranderingen in privacywetgeving | |
|
CPME bespreekt Europees hulpmiddelenbeleid en beroepskwalificaties | |
|
'Eén sjabloon voor uniforme kwaliteitsrapportage' | |
|
KNMG blijft kritisch over Levenseindekliniek |
Laatste nieuws van Medisch Contact en Arts in Spe
| Datum | Titel | |
|---|---|---|
 |
Jonge huisartsen vinden gewillig oor | |
|
‘Verzoening eigenaren MC Groep mogelijk’ | |
|
Groot deel malariapillen is nep | |
|
Scheiden geen excuus onverzekerd kind | |
|
Website over kwaliteit heupprotheses | |
|
Ruzie eigenaren legt MC Groep lam | |
|
Pessarium verdient meer aandacht | |
|
Topwinst voor Zaans Medisch Centrum | |
|
Onderzoek curator Zonnehuizen bijna klaar | |
|
Diabetische neuropathie anders bestrijden |
