Orgaandonatie na euthanasie: een onmogelijke combinatie?
Voor sommige patiënten geeft orgaandonatie na euthanasie zin aan een als zinloos ervaren sterven. Deze combinatie roept wel complexe vragen op. Voelt een patiënt zich bijvoorbeeld nog vrij om de euthanasie te weigeren als de voorbereiding voor de orgaandonatie al in volle gang is?
30 mei 2011
Column van Gert van Dijk, ethicus bij de KNMG en het Erasmus MC
Een patiënt van middelbare leeftijd is na een hersenbloeding zeer ernstig gehandicapt geraakt en vraagt zijn huisarts om euthanasie. Die is bereid op het verzoek in te gaan. De patiënt heeft eerder een nier gedoneerd aan zijn partner, wat hij als zeer waardevol heeft ervaren. Hij wil dan ook graag dat zijn organen na de euthanasie worden uitgenomen voor donatie. Hij heeft het gevoel hierdoor andere mensen het leven te kunnen redden, en zo zin te geven aan zijn eigen, als ‘domme pech’ ervaren overlijden. ‘Ga ik tenminste niet voor niks dood.’
Nog niet voorgekomen
Hoewel de minister expliciet ruimte laat voor orgaandonatie na euthanasie (1), het nieuwe modelprotocol orgaan- en weefseldonatie het mogelijk maakt (2), en Eurotransplant er criteria voor heeft geformuleerd (3), is voor zover bekend orgaandonatie na euthanasie nog niet voorgekomen in Nederland. Wel zijn er verzoeken van patiënten geweest. In België zijn deze verzoeken wel enkele malen gehonoreerd, met goede medische resultaten. (4)
Maligniteit
De meeste patiënten bij wie euthanasie uitgevoerd wordt, lijden aan een maligniteit die orgaandonatie onmogelijk maakt. Uit de Belgische ervaringen blijkt echter dat orgaandonatie na euthanasie bij aandoeningen als CVA, MS, ponto-cerebellaire atrofie of een locked-in syndroom goed mogelijk is. (5)
Morele vragen
Doen dus? Zo eenvoudig is het niet. Naast juridische problemen (bij euthanasie dient de lijkschouwer het lichaam vrij te geven) en praktische problemen (hoe combineer je twee complexe procedures?) roept orgaandonatie na euthanasie belangrijke morele vragen op:
- Wordt het verzoek om euthanasie van de patiënt en het bepalen van het moment van uitvoering, niet mede ingegeven door het feit dat orgaandonatie mogelijk is?
- Voelt de patiënt zich nog vrij om de euthanasie te weigeren als de voorbereiding voor de orgaandonatie, inclusief de ziekenhuisopname, al in volle gang is ?
- Mogen de ontvangers van de organen al worden opgeroepen voordat de euthanasie is uitgevoerd?
- Is het een probleem dat de patiënt voor de euthanasie moet worden opgenomen in het ziekenhuis?
- Mogen we patiënten die euthanasie en orgaandonatie willen, adviseren om nog bij leven een orgaan te doneren als dit medisch mogelijk is?
- Zijn er extra procedurele waarborgen nodig om belangentegenstellingen tussen de transplantatie-arts en de euthanaserende arts te voorkomen?
- Mogen de organen via Eurotransplant naar een land gaan waar euthanasie verboden is?
Deur niet in het slot
Maar deze complexe vragen hoeven er wat mij betreft niet toe te leiden dat we de deur definitief in het slot gooien. De resultaten in België zijn goed en het is invoelbaar dat voor sommige patiënten orgaandonatie na euthanasie zin kan geven aan een als zinloos ervaren sterven. Met de explosieve groei van het aantal patiënten dat bij leven een nier doneert en het bekender worden van de Belgische ervaringen valt te verwachten dat ook in Nederland vaker zo’n verzoek komt. Daar moeten we tijdig over nadenken.
Gert van Dijk, ethicus bij de KNMG en het Erasmus MC
Literatuur
- Antwoord op vragen van de leden Rouvoet (RPF) en Schutte (GPV) over orgaandonatie na euthanasie. (Ingezonden 7 juli 1998).
- Report of the Board and central office of Stichting Eurotransplant International Foundation. 1.5 Recommendations approved: Ethics Committee. In: Oosterlee A, Rahmel A, eds. Annual Report 2008 of the Eurotransplant International Foundation. Eurotransplant International Foundation, Leiden, the Netherlands, 2008, p. 24
- Ysebaert, D. Organ procurement after euthanasia: Belgian experience. Transplantation Proceedings, 41, 585-586 (2009). Zie ook het Belgische TV-programma Canvas van 1 april 2009
- Raemdonck, D. van, Initial Experience with Transplantation of Lungs Recovered from Donors after Euthanasia; Applied Cardiopulmonary Pathophysiology 15: 38-48, (2011)
Zie ook:
Ziet u geen reactieformulier? Reacties. (1)
"Inhoudelijk goed om deze discussie aan te gaan. Getalsmatig denk ik dat het om een zeer klein aantal donaties gaat en vraag ik mij af hoe relevant deze doelgroep is in relatie tot het totaal aantal benodigde donororganen.
Op moment dat gesproken wordt over opname in het ziekenhuis voor een euthanasieprocedure om een donorprocedure te optimaliseren, schrik ik. Ik moet er niet aan denken! Tenzij de patient er zelf uitdrukkelijk om vraagt, anders zou ik het niet durven opperen. Ik zou gevoelsmatig niet verantwoordelijk kunnen zijn voor deze medicalisering van het sterfbed. Een ieder die een sterven thuis meegemaakt heeft, weet dat dit niet vergelijkbaar is met een sterven in het ziekenhuis. Uit onderzoek blijkt dat meer mensen thuis willen sterven dan dat nu gebeurt. Dus opname in het ziekenhuis voor euthanasie om deze reden, wat mij betreft een brug te ver. "
Ik & kwaliteit
Ik & kwaliteit. Nieuwe reeks in federatienieuws (Medisch Contact) en online. Met maandelijks een interview met een arts over eigen kwaliteitsactiviteiten of die van de vereniging. Heeft u een praktische uitwerking van kwaliteitsnormen waar collega’s hun voordeel mee kunnen doen? Meld u aan via kwaliteitsmeter@fed.knmg.nl.
Meer columns
| Datum | Titel | |
|---|---|---|
| Gezondheidszorg 'hot topic' deze zomer | ||
| Misleiding toegestaan? | ||
| Nieuw elan voor geneeskundig specialisten | ||
| Staan voor kwaliteit | ||
| 'Staatssecretaris Teeven bedreigt toegang tot GGZ' |
