In de ban van de bacterie
De voortschrijdende resistentie van bacteriën voor antibiotica is momenteel waarschijnlijk de grootste bedreiging voor de volksgezondheid. Bij ongewijzigd antibioticabeleid zijn hygiënische maatregelen straks de enige bruikbare instrumenten om infectieziekten te bestrijden. Maar vooral artsen houden zich niet aan hygiënische maatregelen.
20 mei 2011 - Column van Arie C. Nieuwenhuijzen Kruseman, voorzitter artsenfederatie KNMG.
De voortschrijdende resistentie van bacteriën voor antibiotica is momenteel waarschijnlijk de grootste bedreiging voor de volksgezondheid. In korte tijd verschenen berichten over de ontdekking van een nieuwe MRSA-variant bij koeien in Engeland door overmatig gebruik van antibiotica tegen uierinfecties, de gevolgen van de EHEC-bacterie in voedsel en het uitgebreide gebruik van antibiotica bij kippen en varkens in Nederland. Met antibiotica worden bacteriën bestreden, maar ook resistentie bevorderd. Een overstap van dier naar mens leidt vervolgens tot een epidemie met vergaande consequenties voor de volksgezondheid én economie, zo hebben wij inmiddels ervaren. Opmerkelijk vond ik ook het bericht dat een ziekenhuis een patiënt die al langer bekend was als drager van een multiresistente bacterie naar een ander ziekenhuis had overgeplaatst zonder waarschuwing en passende maatregelen.
Nonchalant
Vooral artsen houden zich niet aan hygiënische maatregelen van de stichting Werkgroep Infectie Preventie (www.wip.nl), zo blijkt uit diverse onderzoeken. Denk aan simpele zaken als het afdoen van sieraden en polshorloges tijdens klinische werkzaamheden en het handen wassen na elk patiëntcontact. Allemaal voorbeelden hoe nonchalant wij omspringen met microbiologische aangelegenheden. Kennelijk ervaart men wat men niet kan zien nog steeds niet als een gevaar.
"Kennelijk ervaart men wat men niet kan zien nog steeds niet als een gevaar."
Kraamvrouwenkoorts
De Weense verloskundige Ignaz Semmelweiss was medio de negentiende eeuw de eerste die de betekenis van hygiënische maatregelen onderkende. Het bestaan van bacteriën was toen nog onbekend, laat staan dat antibiotica beschikbaar waren. Semmelweiss meende dat de oorzaak van de meestal dodelijke ziekte kraamvrouwenkoorts besmetting met een onbekende factor was. Als beste remedie zag hij het wassen van de handen met chloorwater voordat vrouwen inwendig werden onderzocht. In het fraaie boek Verlangen naar verbetering over 375 jaar academische geneeskunde in Utrecht schrijft Annemieke Klijn dat de hoogleraar chirurgie en verloskunde Goudoever niet geloofde in de theorie van besmetting, en daarin stond hij bepaald niet alleen. Hij was wel voorstander van handen wassen. Gelukkig verdween het ongeloof onder medici na de ontdekking van de bacterie door Louis Pasteur kort daarop, maar handen wassen doen wij nog steeds onvoldoende.
Slimme uitweg
Steeds vaker worden wij geconfronteerd met infectieziekten die zelfs met de meest krachtige antibiotica niet goed te bestrijden zijn. Op elk antibioticum vindt de bacterie kennelijk door mutatie een slimme uitweg. En dat gaat sneller door ondoelmatig en ongericht omspringen met antibiotica. En dat gebeurt in veel Europese landen waar antibiotica zonder recept verkrijgbaar zijn. Steeds vaker wijzen microbiologen er op dat wij bij ongewijzigd beleid straks weer terug zijn bij af en dat dan hygiënische maatregelen de enige bruikbare instrumenten zijn om infectieziekten te bestrijden.
Antwoord
Het is te hopen dat er op korte termijn een wetenschappelijke doorbraak komt waardoor de nek-aan-nek race tussen mens en bacterie in de struggle for life voorlopig in het voordeel van de eerste kan worden beslecht. Zeker is echter dat de bacterie ook daarop wel weer een antwoord zal weten te vinden. Het advies blijft dus dat wij in de ban van hygiëne en zorgvuldig gebruik van antibiotica moeten blijven, opdat de bacterie ons niet in de ban doet.
Arie C. Nieuwenhuijzen Kruseman, voorzitter artsenfederatie KNMG
twitter.com/ariekruseman
Zie ook:
Meer columns van Arie Nieuwenhuijzen Kruseman
| Datum | Titel | |
|---|---|---|
| Staan voor kwaliteit | ||
| In retrospectie | ||
| Meldpunt van Nationale ombudsman en Tros Radar maakt rol IGZ onduidelijker | ||
| Ook in 2012 is de zorg er voor iedereen | ||
| 'Verlichting' in de zorg met social media | ||
| Definitief geen EPD? | ||
| Zuinig zijn met zorg en verantwoord nee zeggen | ||
| Kenmerkt wantrouwen de relatie tussen bestuurders en artsen? | ||
| Virtuele zorg vereist goede financiering | ||
| Vertraagde arts betaalt patiënt: gek of gewoon? | ||
| Niet de ziekte maar de zieke verdient aandacht | ||
| Preventie vereist een nationale agenda | ||
| KNMG: genuanceerd voor kwaliteit en veiligheid | ||
| eHealth, de hype voorbij | ||
| Het BIG-register is geen zwarte lijst | ||
| Reflectie en vooruitzien | ||
| Marktwerking in de zorg: vorm volgt inhoud | ||
| Roken mag bijna weer | ||
| Laat waarschuwingen buiten het BIG-register | ||
| Pappen en nathouden |
Ziet u geen reactieformulier? Reacties. (1)
"Zolang de vrachtwagens vol met biggen, afgeladen met MRSA dagelijks ons land binnen rijden is het dweilen met de kraan open. Eerst moet er een verbod komen op de verkoop van vlees waar antibiotica voor zijn gebruikt. Dat houdt in dat de intensieve veehouderij met zijn honderden en soms duizenden dieren opeengepakt niet meer mogelijk is. Pas daarna heeft het zin om verder antibiotica beleid te gaan maken. Wachten tot een Europese overeenstemming heeft geen zin, want in vele andere landen in Europa geldt ook voor de menselijke geneeskunde dat overal antibiotica voor worden voorgeschreven. We zullen dit dus gewoon in eigen land moeten oplossen. Het argument dat het voedsel daardoor te duur wordt gaat niet op. Het is de keuze: duurder vlees, vegetarier worden of veel hogere zorgpremie gaan betalen met een sterk toegenomen kans om te overlijden aan een simpele infectie. Terug naar de jaren 20 van de vorige eeuw. Consument kiest U maar."
Ik & kwaliteit
Ik & kwaliteit. Nieuwe reeks in federatienieuws (Medisch Contact) en online. Met maandelijks een interview met een arts over eigen kwaliteitsactiviteiten of die van de vereniging. Heeft u een praktische uitwerking van kwaliteitsnormen waar collega’s hun voordeel mee kunnen doen? Meld u aan via kwaliteitsmeter@fed.knmg.nl.
Meer columns
| Datum | Titel | |
|---|---|---|
| Gezondheidszorg 'hot topic' deze zomer | ||
| Misleiding toegestaan? | ||
| Nieuw elan voor geneeskundig specialisten | ||
| Staan voor kwaliteit | ||
| 'Staatssecretaris Teeven bedreigt toegang tot GGZ' |
