Beroepsgeheim: schenden als patiënt dreigement uit?
Casus
Een huisarts heeft een patiënt in zijn praktijk met een crimineel verleden. De patiënt is soms psychotisch, maar heeft altijd geweigerd zich te laten onderzoeken. De patiënt heeft de huisarts verteld dat hij een reclasseringsambtenaar 'aan het mes zal rijgen'. De huisarts neemt dit dreigement heel serieus. Mag de huisarts zijn beroepsgeheim doorbreken en, zo ja, jegens wie?
Antwoord
Bij concreet gevaar mag een arts zijn beroepsgeheim doorbreken indien de arts ervan overtuigd is dat er sprake is van een reële dreiging en dat dit gevaar uiteindelijk alleen kan worden afgewend door te spreken. Het verdient aanbeveling dat de arts de reclasseringsambtenaar dan rechtstreeks benadert. Contact opnemen met de politie heeft niet de voorkeur, ook omdat de politie met een dergelijke melding waarschijnlijk weinig kan. Bij twijfel kan contact worden opgenomen met Meld Misdaad Anoniem: 0800-7000.
Toelichting
In de wet staat dat een arts zijn beroepsgeheim mag doorbreken bij toestemming van de patiënt of in geval van een wettelijke meldplicht (bijvoorbeeld bij bepaalde infectieziekten).
Er zijn daarnaast situaties denkbaar waarin de arts meent dat een ander belang zwaarder weegt dan zijn beroepsgeheim, omdat door te spreken ernstig nadeel kan worden voorkomen (conflict van plichten). De arts moet zelf dan een afweging maken tussen de belangen die worden gediend door het beroepsgeheim, te weten de toegankelijkheid van de gezondheidszorg en de privacy van de patiënt, en andere belangen. Besluit een arts dat andere belangen zwaarder wegen, en daarmee zijn beroepsgeheim te doorbreken, dan is hij alleen niet strafbaar als hij zich met succes kan beroepen op overmacht (artikel 40 WvSr.). Dat kan alleen als aan alle onderstaande voorwaarden is voldaan:
- de arts heeft alles in het werk gesteld om eerst toestemming te verkrijgen van de patiënt
- de arts verkeert in gewetensnood door het handhaven van de zwijgplicht
- het gevaar kan niet op een andere manier worden weggenomen dan door te spreken
- door te blijven zwijgen ontstaat naar alle waarschijnlijkheid ernstige schade bij een ander
- het moet vrijwel zeker zijn dat door de doorbreking van het beroepsgeheim die schade kan worden voorkomen of beperkt
Bij doorbreking van het beroepsgeheim mag de arts slechts die gegevens verstrekken die nodig zijn om schade te voorkomen. Die gegevens moeten soms aan het potentiële slachtoffer, soms aan de politie of een ander worden verstrekt afhankelijk van de situatie. Indien het mogelijk is, moet de arts aan de patiënt melden dat hij de gegevens aan een ander heeft verstrekt.
Kern van de zaak
Het beroepsgeheim van de arts dient ertoe dat iedereen zich vrijelijk voor hulp en bijstand kan wenden tot een arts: het algemeen belang van onbelemmerde toegang tot zorg. Het beroepsgeheim dient daarnaast de individuele belangen van de patiënt; deze moet erop kunnen vertrouwen dat hij volledige openheid kan betrachten tegenover de arts, zonder vrees dat deze informatie zonder zijn toestemming voor andere doeleinden wordt gebruikt of aan derden verstrekt.
Het is daarom dat doorbreking van het beroepsgeheim alleen in geval van hoge uitzondering toelaatbaar is.
Beroepsgeheim en verschoningsrecht
Naast een beroepsgeheim heeft de arts een verschoningsrecht. Het verschoningsrecht omvat het recht om als getuige te weigeren vragen te beantwoorden ten overstaan van de rechter(-commissaris).
Als de arts wordt gevraagd informatie te verstrekken aan politie of justitie, waaronder het overleggen van een dossier, kan hij beslissen geen gebruik te maken van het verschoningsrecht. Dit kan bijvoorbeeld indien de patiënt instemt met het geven van inlichtingen. Maar ook bij toestemming van de patiënt mag de arts beslissen dat het belang van de toegankelijkheid van de gezondheidszorg zwaarder weegt dan de waarheidsvinding.
Gedragsregels
In de KNMG-gedragsregels is een bepaling over het beroepsgeheim van een arts opgenomen. Zie hiervoor Gedragsregels voor artsen - II.15.
Zie ook:
Vraag?
KNMG Artseninfolijn
De KNMG Artseninfolijn helpt u bij lidmaatschapszaken, wijzigingen van uw adres en/of werksituatie of meer informatie over de federatie KNMG. U kunt bij de KNMG Artseninfolijn ook terecht voor advies bij juridische, medisch-ethische en loopbaanvragen.
Veelgestelde vragen
Telefoon: 030-282 33 22
E-mail: artseninfolijn@fed.knmg.nl
Ik & kwaliteit
Ik & kwaliteit. Nieuwe reeks in federatienieuws (Medisch Contact) en online. Met maandelijks een interview met een arts over eigen kwaliteitsactiviteiten of die van de vereniging. Heeft u een praktische uitwerking van kwaliteitsnormen waar collega’s hun voordeel mee kunnen doen? Meld u aan via kwaliteitsmeter@fed.knmg.nl.
