Jongensbesnijdenis ontmoedigen
In de Volkskrant van 3 juni reageren Ron van der Wieken en Roos van der Wieken-de Leeuw op het recente KNMG-standpunt jongensbesnijdenis. De KNMG roept in dit standpunt artsen op om jongensbesnijdenis te ontmoedigen, omdat de ingreep een schending van de integriteit van het kinderlichaam is die regelmatig tot ernstige complicaties leidt.
Naar de mening van de auteurs zou de KNMG in het standpunt twee fouten maken: er zouden medische voordelen kleven aan jongensbesnijdenis en de KNMG zou onterecht jongens- en meisjesbesnijdenis op een lijn stellen.
Medische voordelen
In het verleden is aan jongensbesnijdenis een groot aantal voordelen toegeschreven. Zo zou besnijdenis helpen tegen jicht, syfilis, epilepsie, hoofdpijn, artrose, alcoholisme, liesbreuk, astma, slechte spijsvertering, eczeem, bedplassen, hoofdpijn en (overmatige) masturbatie.
Ook in de moderne literatuur zijn enkele mogelijke voordelen van jongensbesnijdenis beschreven, zoals een verminderde kans op HIV-, HPV- en urineweginfecties. Deze voordelen zijn wetenschappelijk echter zeer omstreden. Bovendien blijken, bij HIV-infecties bijvoorbeeld, gedragsfactoren (onveilige seks, onveilig drugsgebruik) veel belangrijker te zijn dan het hebben van een voorhuid. De Wereldgezondheidsorganisatie WHO stelt dat besnijdenis in sommige landen een kosteneffectieve methode kan zijn om de HIV-epidemie te bedwingen. Ook dit standpunt van de WHO is echter omstreden, vooral omdat de wetenschappelijke literatuur hierover niet eenduidig is.
Ook zijn de onderzoeken die wijzen op een verlaagde kans op HIV-overdracht uitgevoerd in sub-Sahara-Afrika, waar HIV-infecties met name ontstaan door heteroseksuele contacten en alternatieven, zoals condoomgebruik, uit kostenoverwegingen minder voor de hand liggen. Volgens het Amerikaanse Centre for Disease Control helpt besnijdenis niet tegen HIV-overdracht bij homoseksuele mannen.
Ook vrouwen worden door de besnijdenis niet geholpen. Aanwijzingen dat besnijdenis kan bijdragen aan het terugdringen van het aantal HIV-infecties in Nederland, waar overdracht vooral plaats vindt door onveilig drugsgebruik en homoseksuele contacten, zijn er dan ook niet.
Andere eventuele voordelen van besnijdenis (verminderde kans op HPV- en urineweginfecties) kunnen op andere, minder ingrijpende manieren ook worden bereikt (HPV-vaccinatie, condoomgebruik, antibiotica).
Jongensbesnijdenis heeft naar de mening van de KNMG geen dermate grote medische voordelen dat deze de ingreep en de reële kans op complicaties daarbij kunnen rechtvaardigen. Wereldwijd is er dan ook geen enkele artsenorganisatie die routinematige jongensbesnijdenis op medische gronden adviseert.
Zelfs als er medische voordelen aan jongensbesnijdenis verbonden zouden zijn, dan nog is er geen reden om de besnijdenis uit te voeren in de baby- of kindertijd. HPV-vaccinatie tegen baarmoederhalskanker bijvoorbeeld, vindt ook pas plaats als het meisje in de puberteit komt.
De regel is dat preventieve medische ingrepen bij kinderen – bijvoorbeeld vaccinaties – pas mogen worden ingevoerd wanneer er een zorgvuldige afweging is gemaakt van noodzaak, veiligheid, (kosten)effectiviteit, complicaties, de aanwezigheid van alternatieven en de noodzaak de ingreep in de baby- of kinderleeftijd uit te voeren. Voor jongensbesnijdenis is nooit een dergelijke afweging gemaakt.
De KNMG vindt dan ook dat niet-therapeutische jongensbesnijdenis uitgesteld moet worden tot de leeftijd waarop de jongen zelf over de ingreep kan beslissen, of kan kiezen voor eventuele alternatieven.
Jongens- en meisjesbesnijdenis
Veel mensen denken bij meisjesbesnijdenis of vrouwelijke genitale verminking aan de meest ernstige vorm, de infibulatie, waarbij de clitoris en de schaamlippen volledig worden verwijderd. Dit heeft zeer ernstige medische, psychische en seksuele gevolgen. Er zijn echter ook vormen van meisjesbesnijdenis die veel minder ingrijpend zijn. Bij lichtere vormen van meisjesbesnijdenis bijvoorbeeld (de sunna), wordt alleen de voorhuid van de clitoris verwijderd. Deze vorm is minder ingrijpend dan jongensbesnijdenis, waarbij een deel van het erotogene weefsel van de penis wordt verwijderd. Er bestaat ook een symbolische vorm van meisjesbesnijdenis (de incisie), waarbij helemaal geen weefsel wordt weggehaald. De KNMG en de WHO verwerpen echter alle vormen van meisjesbesnijdenis, ook die in de lichte of symbolische vorm, omdat zij dit zien als een schending van de rechten van de vrouw.
Zowel jongens- als meisjesbesnijdenis zijn irreversibele, medisch niet-noodzakelijke ingrepen op een minderjarig kind. Het belangrijkste verschil tussen de twee ingrepen is dat jongensbesnijdenis veel vaker voorkomt, doorgaans een andere motivatie kent en maatschappelijk veel meer wordt geaccepteerd dan meisjesbesnijdenis. Voor de KNMG zijn dit echter geen redenen de beide praktijken principieel verschillend te benaderen.
De KNMG is zich bewust van de lange geschiedenis van jongensbesnijdenis en de diepe culturele en religieuze gevoelens die met deze praktijk verbonden zijn. Dat is ook een van de redenen waarom de KNMG niet pleit voor een wettelijk verbod, maar voor dialoog en een ontmoedigingsbeleid.
Gert van Dijk, ethicus KNMG en Erasmus MC
Tom de Jong, hoofd afdeling kinderurologie Academisch Medisch Centrum en Wilhelmina Kinderziekenhuis
Meer informatie
Er zijn nog geen reacties bij dit bericht. Ziet u geen reactieformulier?
Ik & kwaliteit
Ik & kwaliteit. Nieuwe reeks in federatienieuws (Medisch Contact) en online. Met maandelijks een interview met een arts over eigen kwaliteitsactiviteiten of die van de vereniging. Heeft u een praktische uitwerking van kwaliteitsnormen waar collega’s hun voordeel mee kunnen doen? Meld u aan via kwaliteitsmeter@fed.knmg.nl.
Artsenfederatie KNMG bevordert de kwaliteit, veiligheid, transparantie en toetsbaarheid van medisch handelen en ondersteunt artsen daarin. Dit werk voeren we uit in nauwe samenhang met de zeven federatiepartners van de KNMG. Lees meer
